تهران و ميزباني تحولات خزر
به بهانه نشست سران كشورهاي حاشيه درياي خزر صورت گرفت
درياي خزر به عنوان بزرگترين پهنه آبي محصور جهان، به دليل ويژگي‌هاي منحصر به فرد اقتصادي و سياسي، از جمله مناطقي است كه براي ساحل نشينان آن از اهميت خاصي برخوردار است، اين دريا از زمان‌هاي دور بين دو كشور ايران و روسيه محصور بوده و ايرانيان به عنوان قديمي ترين قوم ساكن در اين منطقه همواره يكي از طرفين قراردادهاي منعقده در اين پهنه آبي بوده اند.
به بهانه برگزاري نشست سران كشورهاي حاشيه درياي خزر، تاريخچه اين منطقه را اجمالا مرور مي‌كنيم:
با وقوع انقلاب بلشويكي در روسيه و تشكيل اتحاد جماهير شوروي، اين كشور كليه قراردادهاي تحميلي روسيه تزاري با ايران را ملغي و بر اين اساس، مقرراتي كه در اين قراردادها راجع به درياي خزر وجود داشت نيز از ميان رفت.
در زمان حيات اتحاد جماهير شوروي در عهد نامه مودت ايران و شوروي به سال 1921 و قرارداد بازرگاني و بحرپيمايي بين دو كشـور مـورخـه 1940 بنـدهايي راجع به درياي خزر آورده شده كه هنوز بر اساس حقوقبين‌الملل، اين مقررات حاكم بر فعاليت‌هاي اين دريا است، بر اساس بندهايي از اين دو معاهده و نامه‌هاي ضميمه، درياي خزر درياي ايران و شوروي بوده و به جز تعيين محدوده ده مايلي انحصاري ماهيگيري هيچ گونه تقسيم بندي ديگري راجع به خزر صورت نگرفته است، اما با فـروپـاشـي اتحـاد جمـاهيـر شـوروي، كشـورهـاي آذربايجان، قزاقستان و تركمنستان نيز به همسايگان خزر پيوسته و تعداد كشورهاي ساحلي از دو به پنج كشور افزايش يافت. اين امر به همراه اكتشاف ذخاير نفت و گاز خزر باعث شده تا از يك طرف توجه قدرت‌هاي فرا منطقه‌اي به اين منطقه جلب و از طرف ديگر بر مشكلات و پيچيدگي‌هاي اين دريا نظير مشكلات زيست محيطي و نحوه بهره برداري كشورهاي ساحلي از ذخاير زير زميني آن افزوده شود.
كشـورهـاي سـاحلـي دريـاي خـزر از همـان ابتدا در قالب نشست‌هاي مديران كل حقوقي وزارتخانه‌هاي امور خارجه كشورهاي ساحلي، گروه‌هاي كاري ويژه متشكل از معاونين وزراي خارجه، وزراي امور خارجه و اجلاس سران تلاش‌هايي را جهت حل اين معضلات و دستيابي به يك توافق همه جانبه آغاز كردند كه اين فعاليت‌ها تا رسيدن به توافقي نهايي در آينده ادامه خواهد داشت. |
دوميـن اجلاس سـران كشـورهـاي حاشيه درياي خزر برگزار گرديد.
ايـن اجـلاس بـا سـخـنـراني دكتر احمدي نژاد، رئيس جمهور كشورمان آغاز به كار كرد؛ با توجه به خصوصيات آن از اهميت رسانه‌اي و سياسي ويژه‌اي برخوردار بود، حواشي قابل توجهي نيز داشت.
– بـر اسـاس بـرنـامـه ارائـه شده به خـبـرنـگـاران، قـرار بـود اجـلاس سران كـشـورهـاي حـاشيه درياي خزر راس سـاعـت 9 صـبـح آغاز شود كه به دليل بـــروز تــاخـيــر در فــرود هــواپـيـمــاي اخـتصاصي ولاديمير پوتين در تهران، اجلاس با بيش از يك ساعت تاخير و راس سـاعـت 10:15 صـبـح آغـاز شد. مـوضـوع حـفـاظـت از سـران 5 كـشور حاشيه درياي خزر و هيات‌هاي همراه آنـان از جـملـه مـسـائـل قابل توجه در همايش سران خزر در تهران بود؛ بنا بر شـنـيـده‌هـا، پـنـج حلـقه حفاظتي براي مــراقـبــت از امـنـيــت مـركـز بـرگـزاري اجـلاس سـران خـزر يعنـي مجمـوعـه حـافـظـيـه كـاخ سـعدآباد در نظر گرفته شده بود.
برخي از خبرنگاران روسي كه گويا گــوي سـبـقــت را از ســربــازان يـگـان حـفـاظـت ريـاسـت جـمـهوري ربوده بـودنـد، ضـمـن عـكس برداري از تك تـيـرانـدازهـاي مستقر در طبقات بالاي ساختمان‌هاي كاخ سعدآباد، به تدوين ايـن تـصـاويـر و ارسـال آن بـراي مراكز خبري خود مشغول بودند.
سگ‌هاي حساس به مواد منفجره كـه در چـند مكان نزديك به مجموعه حـافظيه به همراه يك محافظ حضور داشـتـنـد، ديـگـر نـكـتـه حفاظتي قابل تــوجـهــي بــود كــه نــظـر بـسـيـاري از خبرنگاران خارجي را نيز به خود جلب مي‌كرد.
بــه گــزارش مـهـر غيـر از رئيـس جمهور آذربايجان كه سخنراني خود را به زبان آذري ايراد كرد، روساي جمهور تركمنستان و قزاقستان هم چون رئيس جمهـور روسيـه به زبان روسي سخنان خـود را بيـان داشتنـد. نكته ديگري كه توجه خبرنگاران را به خود جلب نمود، وجـود خـودروهـاي مخصوص رئيس جمهـور روسيـه جنـب محـل برگزاري اجلاس بـود؛ يكـي از ايـن خـودروها، خودروي مخصوص تشريفاتي پوتين و حــامــل وي و دو خــودروي ديـگـر مخصـوص سيستـم كنتـرل مـاهواره‌اي سپر موشكي روسيه بود.
و امـا ايـن اجلاس بـا ديـدگاه‌ها و نــظــرات مـخـتلـف سـران پنـج كشـور حـــاشــيـــه‌اي دريـــاي خـــزر پـــايـــان پـذيـرفـت.بـد نيسـت گـزيـده‌اي از اين ديدگاه‌ها را باز خواني نماييم.
رئيـس جمهـور قزاقستان تصريح كـرد: كنـوانسيـون دريـاي خـزر هـرچـه سريع تر تصويب شود
نـور سلـطـان نـظـربـايف، رئيس جمهور قزاقستان با تأكيد بر اين كه بايد منـاطق مشخصي براي همكاري‌هاي مـؤثـر در ايـن دريـا مـدنـظـر قرار گيرد، گفـت: شـالوده اين همكاري‌ها را بايد تهيـه و تلاش مـان را بـراي ادامـه رونـد مـذاكـرات بـيشتر كنيم كه در اين راستا بـايـد كـنـوانـسـيـون درياي خزر هرچه سريع تر تصويب شود تا همكاري بين كـشــورهــاي سـاحلـي بـيـش از پـيـش صورت گيرد.
به اعتقاد وي، بايد بحث آب‌هاي سـاحلـي به عرض 12 مايل و پهنه آبي مشتـرك مـورد بحـث قرار گيرد و رژيم حقـوقـي در ايـن دريـا مشخص شود. وي ادامه داد: براي ما آزادي ترانزيت، بـحـــث مـهـمــي اســت كــه بــايــد در كنوانسيون جاي گيرد و در كنار آن بايد بحـث‌هـاي لوله گذاري و كابل گذاري نيز مدنظر باشد.
رئـيـس جـمـهور آذربايجان نيز در سـخـنــان خـود بـا تـاكـيـد بـر اهـمـيـت روزافـزون دريـاي خـزر، اذعان داشت: بـايـد بـراي تـاميـن صلـح و امنيت خزر تفاهمات خود را مستحكم تر كنيم.
الـهــام علـي اف، رئيـس جمهـور آذربايجان افزود: بي‌ترديد براي توسعه ايـن منـطقـه در آينـده بـه دسـت آوردن تـفاهم و توافق در راستاي تعيين رژيم حـقـوقـي درياي خزر اعتماد متقابل و صلح و امنيت در منطقه خزر را هر چه بـيـشتر تحكيم خواهد نمود و در عين حال زمينه را براي همكاري‌هاي هر چه نزديك تر فراهم مي‌آورد.
رئـيـس جـمهور روسيه در سخنان خـود تاكيدكرد: هرچقدر مرزها كمتر و آب‌هاي مشترك بيشتر باشد بهتر است
رئـيـس جمهور روسيه با تأكيد بر اين كه بايد آب‌هاي مشاع بين كشورها بـيـشـتـر بـاشـد تـصـريح كرد: هرچقدر مرزها كمتر و آب‌هاي مشترك بين پنج كـشـور بيشتر باشد بهتر است؛ چراكه هـمـكـاري و هـمـاهـنگي در مديريت ذخــايــر و بـازسـازي دريـا در امـورات مختلـف اكولوژي را به دنبال دارد و به نفـع همـه مـاسـت. وي هم چنين اين مسـألـه را عـاملـي بـراي رشد اقتصادي مثبت در ميان كشورهاي حاشيه درياي خزر توصيف كرد.
رئـيــس جـمـهـور تـركمنستـان در سخنان خود اظهار داشت: تركمنستان با انجام اقدامات يك جانبه بر درياي خزر مخالف است.
بـردي مـحمداف، رئيس جمهور تركمنستان افزود: البته براي رسيدن به ايـن تـوافـقـات بايد كشورهاي ساحلي درياي خزر انعطاف‌هاي لازم را از خود نشان دهند.
وي هم چنين پيشنهاد كرد: براي ايـجـاد تـحـرك بـيـشـتـر در ايـن زمـيـنـه منـاسـب است كه مذاكرات و ملاقات آتي وزراي خارجه كشورهاي ساحلي دريـاي خـزر بـه صـورت منـظم برگزار شود.
پروردگارا چه تنگ و تيره و تاريک می نماید راهي که دلالت تو در آن نيست و چه روشن و حقيقت نما و منير، صراطی که هدايت تو قرین آن است. خداوندا! تو خود می دانی که در هر شروع از تو کمک خواسته ام و این بار نیز؛ باشد که در ادای تکلیف و در طی این مسیر پر خطر، پرچم بر زمین نیفتد.