تهران و هزینه ورود به عرصه جهانی
در هفتـه اخیـر رویداد مهمی را در عـــرصـــه دیـپلـمــاســی كـشــور شــاهــد بــودیـم.جـمهـوری اسلامـی ایـران بـرای نـخـسـتـیـن بـار طـی حـیـات نـزدیـك به سـی‌سـالـه اش، كـانـدیـدای عضویت در جـمـع اعـضـای غـیر دائم شورای امنیت بــود. غـیــراز ایــران و ژاپـن، كـشـورهـای اتریش، ایسلند، مكزیك، تركیه واوگاندا از جـملــه كـشـورهـایـی بـودنـد كـه بـرای تـصـاحـب پـنـج كـرسـی غیردائم شورای امـنـیـت با یكدیگر رقابت می كردند. در نـشـسـت روزجـمـعـه مـجـمـع عـمـومی سازمان ملل كشورهای اوگاندا، مكزیك، اتـریـش، تـركـیه و ژاپن به عنوان اعضای جـدید انتخاب شدند. اتریش، ایسلند و تـركـیـه بـرای دو كرسی متعلق به اروپای غربی كه در دوسال گذشته دراختیارایتالیا و بلـژیـك بـوده بـا یكدیگررقابت كردند. اوگـانـدا تنها نامزد تصاحب كرسی آفریقا بـود كه درحال حاضر در اختیار آفریقای جـنـوبـی اسـت ومـكـزیـك نیز برای یك كـرسـی كـه اكـنـون دراختیارپاناما است، تلاش می كرد.
بد نیست در ادامه اطلاعاتی كلی را پـیـرامـون سـاز و كـار انـتـخـاب اعـضـای شــورای امـنـیـت مـرور نمـاییـم. شـورای امـنـیت سازمان ملل پانزده عضو دارد كه پنج عضو آن دائم و ده عضو دیگرغیردائم هـسـتـنـد.كـشـورهـای آمـریـكـا، روسـیه، فـرانسه، انگلیس و چین پنج عضو دائم شـورای امـنـیت هستند كه ازحق وتو نیز بــرخــوردارنـد. ده عـضـو دیـگـراز سـوی مجمـع عمـومـی سـازمـان ملـل برای یك دوره دوساله انتخاب می شوند و هر سال نیـز پنج عضو تغییر پیدا می كند تا همه اعـضـای غیـر دائمـی شـورای امنیـت بـه یكباره تغییر نكنند . بدین ترتیب همیشه پـنـج كـشور عضو شورای امنیت یكسال بـیـشـتـر از پـنـج عضو دیگرسابقه دارند. انتخاب اعضا براساس منطقه ای صورت مـی گیـرد كـه مجمـع عمومی تعیین كرده اســت. آفــریـقـا سـه عضـو، كشـورهـای آمریكای لاتین و كارائیب دوعضو، حوزه آسیا دوعضو، اروپای غربی و اقیانوسیه دو عضو و كشورهای اروپایی شرقی یك عضو درشورای امنیت دارند. رسم است كـه از میان نمایندگان آسیا و آفریقا درهر دوره یـك نـمـایـنـده ازكـشـورهـای عـرب حضور داشته باشد. درحال حاضر كشور لیبـی بـه عنـوان یكـی از كشورهای عرب عضـو شورای امنیت سازمان ملل است. دوره عـضــویــت كشـورهـای بلـژیـك از اروپـای غربی، اندونزی ازآسیا، آفریقای جـنـوبـی ازآفـریقا، ایتالیا ازاروپای غربی وپـانـامـا ازآمـریـكـای لاتین در پایان سال مـیـلادی جـاری بـه پـایان می رسد.دوره عـضـویـت كـشـورهـای بـوركـیـنـافاسو از آفـریـقـا، ویـتـنـام از آسـیـا، كـاستاریكا از آمریكای لاتین، لیبی از آفریقا و كرواسی ازاروپــای شــرقــی درپــایـان سـال آیـنـده میلادی تمام می شود.
جـمـعــه شــب گـذشتـه در مجمـع عـمـومـی سـازمـان ملـل رای گـیـری برای جــایـگــزیـنــی اعـضــایــی كـه سـال دوم حضورشان در شورا را می گذرانند انجام شــد؛ حــاصـل رای گیـری مخفـی بـرای دولت ایران 32 رای بود، ژاپن رقیب ایران با 158 رای موفق به حضور در یك دوره دیگـر شورای امنیت شد. علاوه بر ژاپن، كــشـــــورهـــــای تــــركــیــــه(161 رای)، مكـزیك(185 رای)، اتریش(133 رای) و اوگـــانـــدا(181 رای) بــرای 2 ســال بــه عضویت شورای امنیت درآمدند.
بــا تــوجــه بـه ایـن نكتـه كـه نتیجـه رای‌گـیـری بـرای كـارشـناسان و خصوصا دسـتـگـاه دیـپلـمـاسـی دولـت نـهم قـابـل پیش‌بینی بود، سوالاتی در اذهان عمومی و در میـان منتقـدان دولت مطرح شد. از جمله آنكه چرا كشورمان كه طی سی سال پــس ازپـیــروزی انقلاب اسلامـی بـرای عـضــویــت درشــورای امـنـیــت نــامــزد نـمـی‌شـود؛ درشـرایـطـی كـه صـدور پنج قـطعنامه علیه ایران را در طول سال های اخیر شاهد بوده‌ایم به یك باره كاندیدای عـضویت در شورای امنیت سازمان ملل مـی گردد آیا این تصمیم گیری با در نظر گــرفـتــن مـصلـحـت نـظـام اتـخـاذ شـده اسـت؟آیـا واقعا این مساله عزت مداری سیاست خارجی را زیرسئوال نمی برد كه دربین 192 كشور فقط 32 كشور به ایران رای مـی دهنـد؟ بر اساس كدام حكمت اندیشی تصور می‌شود كه حتی اگرعضو شـورای امنیـت شویم می توانیم دردرون نــظــام نــاعـادلانـه‌ای كـه خـود منتقـد آن هستیم، حقوق ایران و كشورهای مظلوم را تامین كنیم ؟ پیش‌بینی كارشناسانمان از شـرایط بین المللی و نظام درون سازمان ملـل تـا چه اندازه دقت داشته است ؟ و سوال هایی ازین قبیل كه از گوشه و كنار شنیده می شود.
قصد اشاره به رای بسیار پایین دیگر كشـورهـای بـازنـده این قصه و یا توجیه عدم پیروزی در اولین رقابت و وزن كشی بــا كـشــوری همچـون ژاپـن را نـداریـم، هـرچـنـد كـه بـرخـی حـرف و حـدیث ها مـطـرح بـوده اسـت، مـثـلا كـیـهـان مورخ 28مـهـر مـی نـویسد: » شنیده ها از مقر سازمان ملل حاكی است كه ژاپنی ها در طـی روزهـای مـنـتـهـی بـه انـتـخابات، به عناوین مختلف (اعم از تطمیع و تهدید و پـرداخـت رشـوه و دادن سـاعت طلا و جــواهــرآلات بــه نـمــایـنــدگـان بـرخـی كشـورهـا) سعـی وافـری در جلـب آرا به سمـت خـود كـردند«؛ اما باید با دقت به موضوع را تحلیل نمود.
ایـران كـاندیدای حضور در شورای امنیـت شـد تـا بـا عضـویت در این شورا بتـوانـد بهتـر از منـافـع ایـران و كشورهای مــظلــوم حـمــایــت كـنـد. رای نیـاوردن كـشـورمـان نـیـز رسوایی برای نظام سلطه جـهـانـی خـواهـد بـود، چنانچه به جهان نـشـان می دهد كه نمی توانند كشورهای مستقل را در جمع خود پذیرا باشند . بر هـمـیـن اسـاس مـحمد خزاعی، نماینده دائم ایـران درسازمان ملل پس از كامیابی ژاپــن درتـكـیـه زدن بـر كـرسـی غـیـردائم شـــورای امـنـیـــت بــرای گـفــت: » رای روزجـمـعــه درمجمـع عمـومـی صحـت نـظرما را در مورد كارایی نداشتن ساختار سـازمـان ملـل برای فراهم آوردن فرصت كـافـی ومـنـاسـب به منظورمشاركت همه كشورهای عضو درساختار تصمیم‌گیری سـازمـان ملـل بـه ویـژه درشـورای امـنیت نـشـان داد. ایـن انـتـخـابـات حـاوی پـیام روشن و صریح و قابل درك برای جامعه بـین المللی بود و آن این كه بازنگری در سـیستم مشاركت كشورها در مراكز مهم تصمیم گیری از جمله شورای امنیت یك ضرورت است. بدیهی است كه ساختار شـورای امنیـت بـه ترتیبی است كه عملا چـنــد كشـور خـاص در آن تصمیـم مـی گـیـرنـد و اعـمـال نـظر می كنند و طبیعی است كه این كشورها علاقه مند نباشند كه نظرات مستقل و یا كشورهایی كه معتقد بـــــه ضـــــرورت بــــازنــگــــری درایــــن ساختارهستند، به شورا راه یابند. طبیعی اسـت كه برخی نتوانند صدای مستقل را درسـاخـتـاری كـه بـاتـوجـه به مقتضیات روزجهانی، ناكارآمد است تحمل كنند و اقدامات گسترده ای را دراین زمینه انجام دهند. «
بـا نـگـاهـی بـه سخنان آقای خزائی می‌توان چنین استنباط كرد كه ایران تلاش می‌كند با عضویت در این شورا، آن را به سـمـت تـحـقـق عدالت رهنمون سازد . الـبـته اینكه نامزدی ایران در چه شرایطی مـی بایست تحقق می یافت خود نیاز به تحلیل و تعمیق دارد اما صرف عزم ورود بـه عـرصـه جهانی قطعا امری مصلحت انـدیـشـانه و عزت مدارانه است، در این میان پرداخت هزینه اجتناب ناپذیر است و ازین منظر عدم موفقیت در رای آوری اخـیـر قـابـل چشم پوشی می نماید.البته بـرای هر ایرانی شنیدن خبر رای نیاوردن ایـران بـرای عـضـویت در سازمان ملل به هـیـچ وجـه خـوشایند نیست اما چنانچه دسـتـگاه دیپلماسی شرایط واقعه اخیر را بررسی نماید و برآورد كند كه چه كار هایی را بـایـد انـجـام مـی داده كـه نـداده و چـه كـارهـایـی را انجـام داده كـه نبـایـد انجـام مـی‌داده اسـت، قـطـعـا قـدم هـای بعدی كـشــور اسـتـوار تـر خـواهـد بـود. نـبـایـد فراموش كرد كه با توجه به امكان رایزنی و كسب آرای كشورهای عضو جنبش عدم تعهـد(بـا 118 رای) و سـازمـان كنفـرانـس اسـلامـی (بـا 57 رای)، امـكان بالقوه ای برای ایران قابل تصور است.
پروردگارا چه تنگ و تيره و تاريک می نماید راهي که دلالت تو در آن نيست و چه روشن و حقيقت نما و منير، صراطی که هدايت تو قرین آن است. خداوندا! تو خود می دانی که در هر شروع از تو کمک خواسته ام و این بار نیز؛ باشد که در ادای تکلیف و در طی این مسیر پر خطر، پرچم بر زمین نیفتد.